Adaptasyon İlkesi

Adaptasyon (Uyum) Nedir?

Antrenmanda yapılan yüklenmeye bağlı olarak sürat, kuvvet, dayanıklılık, esneklik, koordinasyon, çeviklik gibi biyomotor yetilerin yanı sıra zihinsel ve teknik becerilerden hangi beceriyi geliştirmeye yönelik antrenman yapılırsa o beceri gelişir. İşte, beceri gelişirken verilen yanıt da adaptasyondur. Antrenmana uyum seviyesi arttığında performans seviyesi de artar. İleri seviyede performans içinse doğal olarak ileri seviyede uyum gereklidir. İleri seviyede uyum ise ancak yıllarca süren iyi planlanmış antrenman programları ve çok çalışmak ile mümkündür. Yıllarca süren çalışmalarla sporcu, seçilen spor dalının özel gereksinimlerine uyum sağlamaya çalışır. Uyum sağlama seviyesi antrenmanda yapılan yüklenmenin verimliliğiyle paraleldir. Yüklenmedeki verimlilik ne kadar yüksekse uyum seviyesi de o kadar yüksek olur.

Yüklenme ile fizyolojik bir yıkım meydana gelmemişse ya da aşırı yüklenme sonucunda vücudun gereken sürede toparlanmasına müsaade etmeyen bir yıkım oluşmuşsa verimli bir yüklenme gerçekleşemez. Verimsiz bir yüklenme ise yapılan antrenmana uyumun başarısız sonuçlanmasına neden olur. Kısaca yüksek seviyede bir uyum için kararında bir yüklenme gereklidir. Antrenman esnasındaki yüklenmenin yanı sıra toparlanma da yüksek seviyede uyum için önemlidir. Zarar gören dokular ne kadar kısa sürede onarılırsa adaptasyon süreci o kadar hızlı işler yani adaptasyon seviyesi o kadar hızlı yükselir. Tüm bunların yanı sıra yapılan sporun türü, geliştirilmeye çalışılan becerilerin çeşitliliği, kullanılan kas türü de adaptasyon sürecine etki eder. Yapılan spor tekniksel, zihinsel ve fizyolojik yönden ne kadar ağır olursa adaptasyon o kadar gecikir.

adaptasyon süreci şema

Sporcuda Oluşan Adaptasyonlar Nelerdir?

Sporcularda kalp ve solunum adaptasyonu, sinir ve kas adaptasyonu, metabolik adaptasyon olmak üzere başlıca 3 çeşit adaptasyon oluşmaktadır. Ayrıca, bunların yanı sıra sporcudaki fiziksel değişimlere bağlı olarak sporcuda psikolojik yönden adaptasyon da meydana gelebilmektedir.

Kalp ve Solunum Adaptasyonu       

  • Kalp atım sayısı azalır.
  • Kan hacmi artar. (Dayanıklılık antrenmanları sonrasında)
  • Solunum kapasitesi artar.
  • Laktat eşiği (anaerobik eşik) seviyesi artar.
  • Solunum hızı artar.
  • Yoğun egzersiz sırasında alınabilecek en fazla oksijen miktarı artar. (VO2 MAX)
  • Dinlenme durumundaki kan basıncı azalır.
  • Kalp atım hacmi artar. (Kalbin bir kez kasılması sırasında damara pompaladığı kan miktarı)
  • Kalp hacmi, kütlesi ve sol karıncığın duvar kalınlığı artar.
  • Kalbin sol karıncığından bir dakikada pompalanan kan miktarı artar (Cardiac output)

Sinir ve Kas Adaptasyonu

  • Kas kütlesi ve hacmi artar.
  • Aktin ve miyozin lifleri artar.
  • Bağlayıcı dokular artar.
  • Kas içi uyum artar. (ekstra motor ünite)
  • Kaslar arası uyum artar.
  • Motor ünite ateşleme hızı artar.

Metabolik Adaptasyon

  • Kapiler ağ artar.
  • Miyoglobin miktarı artar.
  • Mitokondri miktarı ve fonksiyonları artar.
  • Oksidatif enzimler artar.
  • Hemoglobin miktarı artar.
  • Glikojen depolama miktarı artar.
  • Trigliserit depolama miktarı artar.